VIII.  LOCOREGIONAAL RECIDIEF MAMMACARCINOOM

 

 

 

Een locoregionaal recidief mammacarcinoom wordt gedefinieerd als een terugkomen van de ziekte in de borst, de thoraxwand, de oksel, het infraclaviculaire kliergebied of het parasternale kliergebied na in opzet curatieve behandeling. Een terugkomen van de ziekte in het supraclaviculaire kliergebied is volgens de nieuwe UICC TNM classificatie een regionaal recidief (2002, bijlage 1) en wordt ook als zodanig behandeld. Volgens de oude TNM classificatie (1997) gold het als afstandsmetastase.1

 

De kans op het ontwikkelen van een lokaal recidief (in borst of thoraxwand) na primaire behandeling is vooral afhankelijk van het stadium van de oorspronkelijke ziekte, en na mammasparende behandeling (MST) ook van de leeftijd. Bij DCIS is deze na mastectomie (GRM) 0-4%, na microscopisch complete excisie alleen 16% en na excisie + 50 Gy radiotherapie 10% in 5 jaar. De helft van deze recidieven is invasief.2,3  Bij stadium I en II invasief mammacarcinoom is het lokaal recidief percentage onafhankelijk van de keuze voor GRM of MST ongeveer 10% in 10 jaar.4-10

 

De frequentie van regionaal recidieven (in de oksel, supraclaviculaire, infraclaviculaire of parasternale lymfklieren) wordt wisselend opgegeven, afhankelijk van het oorspronkelijk stadium van de ziekte, de mate van axillaire behandeling etc. Bij DCIS is regionale recidivering uiterst zeldzaam. Bij zogenoemde ‘early breast cancer’ worden percentages van 1-5% opgegeven,11-13  bij ‘high risk’ groepen hogere percentages (7-15%).14-16 Het 5-jaars locoregionaal recidiefpercentage voor LABC is na behandeling met een combinatie van chemotherapie en radiotherapie, met of zonder chirurgie 20-30%.17-19 Voor alle groepen geldt dat de locoregionaal recidiefkans toeneemt naarmate de tumorhoeveelheid (grootte/T-stadium, hoeveelheid tumorpositieve lymfklieren) toeneemt. Hoewel de prognose van geďsoleerde locoregionale recidieven, met een ± 50-60% vijf-jaars overleving, ongunstig is, is curatie mogelijk.20-26   De behandeling van een geďsoleerd locoregionaal recidief moet dus curatief van opzet zijn.

 

Het is mogelijk dat met de invoering van de SWK okselrecidieven vaker gaan voorkomen. Het ligt voor de hand aan te nemen dat voor een oksel ‘recidief’ na een tumor negatieve SWK een okselklier dissectie de behandeling van keuze zal zijn, eventueel gevolgd door radiotherapie, afhankelijk van de bevindingen bij microscopisch onderzoek.

 

 

 

 

1. Diagnostiek

Een locoregionaal recidief na GRM wordt meestal ontdekt door het lichamelijk onderzoek tijdens de routine controle.33 Na MST wordt 1/3 van de recidieven door de patiënte ontdekt, 1/3 bij beeldvorming en 1/3 door lichamelijk onderzoek tijdens routine controle.34-37 Het verdient aanbeveling om de diagnose locoregionaal recidief te bevestigen door middel van een histologisch biopt. Cytologie kan fout positieve uitslagen geven, met name bij puncties uit een bestraald gebied.38 Een stadiëringsonderzoek, bestaande uit een thoraxfoto, een skeletscintigrafie, een echografie van de lever en een contralateraal mammogram wordt aanbevolen ter uitsluiting van synchrone afstandsmetastasering en/of contralaterale tumor. In geval van een lokaal recidief kunnen ook lymfogene metastasen optreden in de contralaterale oksel of parasternaal. 39  Het lichamelijk onderzoek dient hierop gericht te zijn.

 

2. Lokale behandeling lokale en regionale recidieven

 

 

 

3. Systemische behandeling locoregionaal recidief

 

 Referenties

1.     UICC. TNM classification of malignant disease, fifth edition, Geneva Switzerland 1991.

2.     Julien JP, Bijker N, Fentiman IS, Peterse JL, Delledonne V, Rouanet P et al on behalf of the EORTC Breast Cancer Cooperative Group and Radiotherapy Group. Radiotherapy in breast-conserving treatment for ductal carcinoma in situ: first results of the EORTC randomised phase III trial. Lancet 2000; 355: 528-33.

3.     Fisher B, Dignam J, Wolmark N, Mamounas E, Costantino J, Poller W et al. Lumpectomy and radiation therapy for the treatment of intraductal breast

cancer: findings from National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project B-17. J Clin Oncol 1998; 16: 441-52.

4.     Van Dongen JA, Bartelink H, Fentiman IS, Lerut T, Mignolet F Olthuis G et al. Randomized clinical trial to assess the value of breast conserving therapy

in stage I and stage II breast cancer, EORTC 10801trial. J Natl Cancer Inst Monogr 1992; 11: 15-8.

5.     Lichter AS, Lippman ME, Danforth DNJR, d’Angelo T, Steinberg SM, DeMoss E et al. Mastectomy versus breast conserving therapy in the treatment of stage I and II carcinoma of the breast. A randomized trial at the National Cancer Institute. J Clin Oncol 1992; 10: 976-83.

6.     Blichert-Toft M, Rose C, Andersen JA, Overgaard M, Axelsson CK, Andersen KW et al. Danish randomized trial comparing breast-preserving therapy

with mastectomy in mammary carcinoma: Six years of life-table analysis. J Natl Cancer Inst Monogr 1992; 11: 19-25.

7.     Veronesi U, Salvadori B, Luini A, Greco M, Saccozzi R, Del Vecchio M et al. Breast conservation is a safe method in patients with small cancer of the breast: long-term results of three randomized trials on 1,973 patients. Eur J Cancer 1995; 31A: 1574-9.

8.   Morrow M, Harris JR, Schnitt SJ. Local control following breast conserving surgery for invasive cancer: results of clinical trials. J Natl Cancer Inst Monogr

1995; 87: 1669-73.

9.     Clark RM, Whelan T, Levine M, Roberts R, Willan A, McCulloch P et al. Randomized clinical trial of breast irradiation following lumpectomy and axillary dissection for node negative breast cancer: an update. Ontario clinical oncology group. J Natl Cancer Inst 1996; 88: 1659-64.

10.   Morris AD, Morris RD, Wilson JF, White J, Steinberg S, Okunieff P et al. Breast conserving therapy vs mastectomy in early stage breast cancer: a meta analysis of 10-year survival. Cancer J Sci Am 1997; 3: 6-12.

11.   Newman LA, Hunt KK, Buchholz T, Kuerer HM, Vlastos G, Mirza N et al. Presentation, management and outcome of axillary recurrence from breast cancer. Am J Surg 2000; 180: 252-6.

12.   De Boer R, Hillen HF, Roumen RM, Rutten HJ, van der Sangen MJ, Voogd AC. Detection, treatment and outcome of axillary recurrence after axillary

clearance for invasive breast cancer. Br J Surg 2001; 88: 118-22.

13.   Van Tienhoven G, Voogd AC, Peterse JL, Nielsen M, Mignolet F, West Andersen K et al  on behalf of the EORTC Breast Cancer Cooperative Group and

the Danish Breast Cancer Cooperative Group. Prognosis after salvage treatment for loco-regional recurrence after mastectomy or breast conserving therapy in two randomized trials (EORTC 10801 and DBCG-82TM). Eur J Cancer 1999; 35: 32-8.

14.   Overgaard M, Hansen PS, Overgaard J, Rose C, Andersson M, Bach F et al. Postoperative radiotherapy in high-risk premenopausal women with breast cancer who receive adjuvant chemotherapy. Danish Breast Cancer Cooperative Group 82b Trial. N Engl J Med 1997; 337: 949-55.

15.   Overgaard M, Jensen MB, Overgaard J, Hansen PS, Rose C, Andersson M et al. Postoperative radiotherapy in high-risk postmenopausal breast-cancer patients given adjuvant tamoxifen: Danish Breast Cancer Cooperative Group DBCG 82c randomised trial. Lancet. 1999; 353: 1641-8.

16.   Jager JJ, Volovics L, Schouten LJ, de Jong JM, Hupperets PS, von Meyenfeldt MF et al. Loco-regional recurrences after mastectomy in breast cancer:

prognostic factors and implications for postoperative irradiation. Radiother Oncol 1999; 50: 267-75.

17.   Piccart MJ, de Valeriola D, Paridaens R, Balikdjian D, Mattheiem WH, Loriaux C et al. Six-year results of a multimodality treatment strategy for locally advanced breast cancer. Cancer 1988; 62: 2501-6.

18.   Hunt KK, Ames FC, Singletary SE, Buzdar AU, Hortobagyi GN. Locally advanced noninflammatory breast cancer. Surg Clin North Am 1996; 76: 393-410.

19.   Merajver SD, Weber BL, Cody R, Zhang D, Strawderman M, Calzone KA et al. Breast conservation and prolonged chemotherapy for locally advanced breast cancer: the University of Michigan experience. J Clin Oncol 1997; 15: 2873-81.

20.   Aberizk WJ, Silver B, Henderson IC, Cady B, Harris JR. The use of radiotherapy for treatment of isolated locoregional recurrence of breast carcinoma after mastectomy. Cancer 1986; 58: 1214-8.

21.   Mendenhall NP, Devine JW, Mendenhall WM, Bland KI, Million RR, Copeland EM. Isolated local-regional recurrence following mastectomy for

adenocarcinoma of the breast treated with radiation therapy alone or combined with surgery and/or chemotherapy. Radiother Oncol 1988; 12: 177-85.

22.   Schwaibold F, Fowble BL, Solin LJ, Schultz DJ, Goodman RL. The results of radiation therapy for isolated local regional recurrence after mastectomy. Int

J Radiat Oncol Biol Phys 1991; 21: 299-310.

23.   Kemperman H. Borger JH, Hart AAM, Peterse JL, Bartelink H, van Dongen JA. Prognostic factors for survival after breast conserving therapy for stage I

and II breast cancer. The role of local recurrence. Eur J Cancer 1995; 31A: 690-8.

24.   Fisher B, Anderson S, Fisher ER, Redmond C, Wickerham DL, Wolmark N et al. Significance of ipsilateral breast tumour recurrence after lumpectomy.

Lancet 1991; 338: 327-31.

25.   Whelan T, Clark R, Roberts R, Levine M, Foster G. Ipsilateral breast tumor recurrence postlumpectomy is predictive of subsequent mortality: results from

a randomized trial. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1994; 30: 11-6.

26.   Elkhuizen PH, Hermans J, Leer JW, van de Vijver MJ. Isolated late local recurrences with high mitotic count and early local recurrences following breast- conserving therapy are associated with increased risk on distant metastasis. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2001; 50: 387-96.

27.   Recht A, Silen W, Schnitt SJ, Conolly JL, Gelman RS, Rose MA et al. Time course of local recurrence following conservative surgery and radiotherapy for early stage breast cancer. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1988; 15: 255-61.

28.   Van Tienhoven G, Voogd AC, Peterse JL, Nielsen M, Mignolet F, West Andersen K et al on behalf of the EORTC Breast Cancer Cooperative Group and

the Danish Breast Cancer Cooperative Group. Prognosis after salvage treatment for loco-regional recurrence after mastectomy or breast conserving therapy in two randomized trials (EORTC 10801 and DBCG-82TM). Eur J Cancer 1999; 35: 32-8

29.   Mendenhall NP, Devine JW, Mendenhall WM, Bland KI, Million RR, Copeland EM. Isolated local-regional recurrence following mastectomy for

adenocarcinoma of the breast treated with radiation therapy alone or combined with surgery and/or chemotherapy. Radiother Oncol 1988; 12: 177-85.

30.   Halverson KJ, Perez CA, Kuske RR, Garcia DM, Simpson JR, Fineberg B. Survival following loco-regional recurrence of breast cancer: univariate and multivariate analysis. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1992; 23: 285-91.

31.   Kurtz JM, Amalric R, Brandone H, Ayme Y, Jaquemier J, Pietra J-C et al. Local recurrence after breast conserving surgery and radiotherapy; frequency, time course, and prognosis. Cancer 1989; 63: 1912-7.

32.   Haffty BG, Fischer D, Beinfield M, McKhann C. Prognosis following local recurrence in the conservatively treated breast cancer patient. Int J Radiat Oncol

Biol Phys 1991; 21: 293-8.

33.   Rutgers EJ, van Slooten EA, Kluck HM. Follow-up after treatment of primary breast cancer. Br J Surg 1989; 76: 187-90.

34.   Stomper PC, Recht A, Berenberg AL, Jochelson MS, Harris JR Mammographic detection of recurrent cancer in the irradiated breast. Am J Roentgenol

1987; 148: 39-43.

35.   Rutgers EJ, van Rossum AB, Peterse JL, Cohen P, Borger JH, Kemperman HW. Breast-conserving therapy for invasive carcinoma: diagnosis of local recurrence. Neth J Surg 1991; 43: 110-3.

36.   Sardi A, Eckholdt G, McKinnon WM, Bolton JS. The significance of mammographic findings after breast-conserving therapy for carcinoma of the breast.

Surg Gynecol Obstet 1991; 173: 309-12.

37.   Dershaw DD, McCormick B, Osborne MP. Detection of local recurrence after conservative therapy for breast carcinoma. Cancer 1992; 70: 493-6.

38.   Dornfeld JM, Thompson SK, Shurbaji MS. Radiation-induced changes in the breast: a potential diagnostic pitfall on fine-needle aspiration. Diagn Cytopathol 1992; 8: 79-80.

39.   Perre CI, Hoefnagel CA, Kroon BB, Zoetmulder FA, Rutgers EJ. Altered lymphatic drainage after lymphadenectomy or radiotherapy of the axilla in patients with breast cancer. Br J Surg 1996; 83: 1258.

40.   Jager JJ, Volovics L, Schouten LJ, de Jong JM, Hupperets PS, von Meyenfeldt MF et al. Loco-regional recurrences after mastectomy in breast cancer:

Treatment results and prognostic factors, Thesis (ch. 6) University of Utrecht, 1998.

41.   Mora EM, Singletary SE, Buzdar AU, Johnston DA. Aggressive therapy for locoregional recurrence after mastectomy in stage II and III breast cancer patients. Ann Surg Oncol 1996; 3: 162-8.

42.   Kamby C, Sengelov L. Pattern of dissemination and survival following isolated locoregional recurrence of breast cancer. A prospective study with more

than 10 years of follow up. Breast Cancer Res Treat 1997; 45: 181-92.

43.   Willner J, Kiricuta IC, Kolbl O. Locoregional recurrence of breast cancer following mastectomy: always a fatal event? Results of univariate and multivariate analysis. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1997; 37: 853-63.

44.   Kurtz JM, Amalric R, Brandone H, Ayme Y, Jaquemier J, Pietra J-C et al. Local recurrence after breast conserving surgery and radiotherapy; frequency, time course, and prognosis. Cancer 1989; 63: 1912-7.

45.   Fourquet A, Campana F, Zafrani B, Mosseri V, Vielh P, Durand J-C et al. Prognostic factors of breast recurrence in the conservative management of

early breast cancer: a 25 year follow up. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1989; 17: 719-25.

46.   Osborne MP, Simmons RM, Salvage surgery for recurrence after breast conservation. World J Surg 1994; 18: 93

47.   Haffty BG, Fischer D, Beinfield M, McKhann C. Prognosis following local recurrence in the conservatively treated breast cancer patient. Int J Radiat Oncol

Biol Phys 1991; 21: 293-8.

48.   Fowble B, Solin LJ, Schultz DJ, Rubenstein J, Goodman RL. Breast recurrence following conservative surgery and radiation: patterns of failure, prognosis, and pathologic findings from mastectomy specimens with implications for treatment. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1990; 19: 833-42.

49.   Abner AL, Recht A, Eberlein T, Come S, Shulman L, Hayes D et al. Prognosis following salvage mastectomy for recurrence in the breast after conservative surgery and radiation therapy for early stage breast cancer. J Clin Oncol 1993; 11: 44-8.

50.   Dalberg K, Mattsson A, Sandelin K, Rutqvist LE. Outcome of treatment for ipsilateral breast tumor recurrence in early-stage breast cancer. Breast Cancer

Res Treat 1998; 49: 69-78.

51.   Vernon CC, Hand JW, Field SB, Machin D, Whaley JB, van der Zee J et al. Radiotherapy with or without hyperthermia in the treatment of superficial localized breast cancer: results from five randomized controlled trials. Int J Radiat Oncol Biol Phys 1996; 35: 731-44.

52.   Van der Zee J, Rhoon GC van, Wijnmaalen AJ, Koper PC, van Putten WL. Reirradiatie met hyperthermie bij patiënten met een recidief mammacarcinoom. Ned Tijdschr Geneeskd 1999; 143: 80-4.

53.   Borner M, Bacchi M, Goldhirsch A, Greiner R, Harder F, Castiglione M et al.First isolated locoregional recurrence following mastectomy for breast cancer:

results of a phase III multicenter study comparing systemic treatment with observation after excision and radiation. Swiss Group for Clinical Cancer

Research. J Clin Oncol. 1994; 12: 2071-7.

54.   Danoff BF, Coia LR, Cantor RI, Pajak TF, Kramer S. Locally recurrent breast carcinoma: the effect of adjuvant chemotherapy on prognosis. Radiology

1983; 147: 849-52.

55.   Haylock BJ, Coppin CM, Jackson J, Basco VE, Wilson KS. Locoregional first recurrence after mastectomy: prospective cohort studies with and without immediate chemotherapy. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2000; 46: 355-62.